PDA

Bekijk Volledige Versie : Vasten tijdens de ramadan en de uitzonderingen.



van Bommel
01-10-04, 18:08
Vasten in de islam betekent onthouding van eten, drinken, roken en seksuele omgang vanaf de dageraad tot zonsondergang. Alle moslims die gezond en volwassen zijn en mentaal in staat om te vasten dienen deel te nemen aan de vastenmaand Ramadan. De Koran maakt melding van het feit dat bepaalde mensen vrijgesteld zijn van de vasten in Ramadan, omdat, zoals het vers luidt: Allah slechts het makkelijke voor u wil en Hij u niet in moeilijkheden wenst te brengen(...) (2:185). Zieken worden in verschillende verzen van de Koran vrijgesteld van religieuze taken waaronder vasten. Hij (Allah) weet dat u het niet kunt volhouden en daarom heeft Hij Zich in barmhartigheid tot u gewend. Leest daarom zoveel van de Koran als u makkelijk valt. Hij weet dat er sommigen van u ziek kunnen zijn en anderen op reis.. (73:20); Allah wenst u niet in moeilijkheden te brengen, maar Hij wenst u te reinigen. (5:6); ...maar wie van u ziek is of op reis, vaste een aantal andere dagen (...) er is een alternatief voor hen die niet kunnen vasten". (2:184-185)

Vrouwen zijn vrijgesteld van vasten gedurende de periode na een geboorte en gedurende menstruatie. Ook tijdens de zwangerschap of wanneer zij de borst geven, zijn vrouwen vrijgesteld als ze daarbij moeilijkheden ondervinden. Eenieder voor wiens gezondheid dit een te zware belasting vormt, zoals oudere mensen die er fysiek niet toe in staat zijn, zieken en reizigers, is vrijgesteld van vasten. Mensen waarvan de gezondheid het later weer toestaat om te vasten, halen het op een voor hen geschikte tijd in. Alle anderen, zoals bejaarden en chronisch zieken kunnen in plaats daarvan een arme voeden voor elke dag die zij niet hebben gevast.
Verder zijn zieken vrijgesteld van allerlei inspanningen en zelfs liefdadigheid kan zo'n inspanning zijn: Er rust geen blaam op de zwakken en zieken en op degenen die niets vinden om weg te geven, indien zij oprecht zijn jegens God en Zijn boodschapperÖ (9:91).

ĎDe regels en gebruiken gedurende de Ramadan kunnen het genezingsproces van een moslimpatient vertragen of zelfs stilleggen. In een enkel geval kan de gezondheid van de patient er door in gevaar worden gebracht. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer een patient overdag niet meer de voorgeschreven medicijnen inneemt; een injectie weigert; zich niet aan de voorschriften van een onderzoek houdt of de dieetvoorschriften niet meer opvolgt. In die gevallen kunt u na zorgvuldig gemaakte afweging tussen uw medische verantwoordelijkheid en de religieuze plicht van uw moslimpatient met de nodige eerbied hem of haar adviseren om op andere wijze aan zijn of haar religieuze verplichtingen te voldoení.

Dit is een citaat uit een tekst die jaren geleden gezamenlijk met een landelijke moslimkoepel is opgesteld en ieder jaar met instemming van alle moslims door het NIGZ wordt verspreid onder instellingen en hulpverleners, zoals huisartsen, specialisten, diŽtisten, verloskundigen, etc. Veel moslimpatiŽnten zijn enorm gehecht aan de vasten gedurende de maand Ramadan en zijn er ook tijdens verblijf in een ziekenhuis soms niet vanaf te brengen, ondanks het feit dat de Koran hen ervan vrijstelt.
Door middel van een vouwblad met bovenstaande tekst in het Arabisch, Turks en Nederlands tracht de hulpverlener de moslimpatiŽnt ervan te overtuigen dat hij beter zijn vasten kan onderbreken, omdat hij ook van de islam zijn gezondheid prioriteit moet geven. Mensen die werkelijk moeite hebben met vasten en Ė soms gebaseerd op het advies van een Nederlandse arts Ė niet aan de vasten in de maand Ramadan deelnemen, komen daarbij soms onder druk van hun moslimomgeving te staan. Vooral omdat de vastenmaand een periode van intensiever sociaal leven vormt. Het is dan ook zaak daarmee op een milde en vergevensgezinde manier om te gaan, zoals ook de profeet Mohammed dat deed.

Tijdens de vastenmaand kwam een man in verwarring bij de profeet en zei dat hij verloren was omdat hij omgang met zijn vrouw had gehad, waardoor zijn vasten zou zijn verbroken. De profeet vroeg hem of hij een slaaf kon vrijkopen. Maar hij was daartoe niet in staat. Kon hij misschien twee maanden vasten als zoenoffer? Hij? Hij had al moeite met ťťn dag! Kon hij dan misschien zestig armen voeden? Daar was hij ook niet toe in staat. Kort daarna werd er een grote mand dadels binnen gebracht. De profeet vroeg: waar is de man die ik ondervroeg? De man sprong op. Neem dit en deel het uit aan de armen. 'Moet ik dit aan mensen geven die armer zijn dan ik', vroeg de man. 'Ik zweer bij God dat er in heel Medina geen familie is die armer is dan de mijne!' Toen lachte de profeet zo dat al zijn tanden zichtbaar werden en zei: 'Geef het als voedsel aan je familie'.

Een ander voorbeeld van vorming van wederzijds begrip in verband met de vastenmaand Ramadan is de folder die door de afdeling 'Jeugdtandzorg' van de GGD wordt verspreid. Daarin maakt de GGD de moslims erop attent dat vrijwel alle tandheelkundige behandelingen, en ook het tandenpoetsen en fluoridespoelen tijdens het vasten gewoon door kunnen gaan. Tijdens een behandeling komen er wel dingen in de mond maar die worden niet doorgeslikt en de tandarts gebruikt een afzuiger en na de behandeling kan de mond worden gespoeld. Verder maakt de folder duidelijk dat het voor de moslimkinderen van groot belang is hun gebit goed te onderhouden en regelmatig te poetsen en daarna te spoelen. Vanwege het belang dat de profeet zelf aan het reinigen van mond en tanden hechtte, waarbij hij het gebruik van de 'miswaak' tijdens de rituele reiniging voor het gebed heeft geÔntroduceerd, was het vanzelfsprekend voor de landelijke moslimorganisaties om hieraan medewerking te verlenen. Ook de overleveringen waarop dit advies was gebaseerd werden in de folder vermeld:
"Ibn 'Omar maakte een kledingstuk nat en sloeg het over zich heen terwijl hij vastte".
"Ibn Abb‚s zei: er steekt geen kwaad in dat men het voedsel in de kookpot proeft terwijl men vast".
En Hassan zei:
"Er steekt geen kwaad in dat men de mond met water spoelt en verfrist als men vast".

Verder wordt nog vermeld dat er verschil van opinie is over het al dan niet verbreken van de vasten door de verdoving die de tandarts toedient en dat men de tandarts tijdig moet waarschuwen om een afspraak te maken nŠ de Ramadan als men bezwaar heeft tegen de verdoving.
Vanuit de moslimliteratuur is men vrijwel unaniem over het verbreken van de vasten door oraal innemen van medicijnen. Over het vasten verbrekende karakter van intraveneuze en intramusculaire injecties zijn de meningen verdeeld. Men vraagt zich daarbij af of de geÔnjecteerde stof als een substituut van voedsel kan worden beschouwd. Sommige moslims nemen dergelijke injecties na zonsondergang en voor de dageraad. Suikerzieke patiŽnten hebben eigenlijk geen keuze. Zij dienen naast insuline injecties ook verschillende kleine maaltijden verspreid over de dag te gebruiken. Zij zijn sowieso vrijgesteld van vasten. Eigentijdse theologen Ė en vooral geleerden die veel in het westen reizen Ė stellen dat alle medicamenten die geen honger stillen of dorst lessen, zoals olie, zalf en injecties, de vasten niet verbreken. In de gezondheidszorg zijn hier en daar imams werkzaam die de patiŽnten van deze standpunten op de hoogte kunnen brengen. Ook kan van het bovengenoemde formulier gebruik worden gemaakt.

Samenvatting en conclusie
Voor moslims als minderheid die zich bij hun besluit om al dan niet te vasten op het advies van een niet-moslim arts dienen te oriŽnteren en daarmee misschien ingaan tegen het advies van de locale imam, wordt het besluit Ė vanwege het feit dat zij zelf de ernst van hun ziekte in verhouding tot hun vastenplicht het best kunnen inschatten - een individuele interpretatie van zijn of haar eigen toestand. Daarbij komt dat er geen vaste criteria zijn aan te reiken over de aard van de ziekte die tot tijdelijke of definitieve ontheffing van de vastenplicht leidt. Het komt sporadisch voor dat patiŽnten zowel intramuraal binnen de gezondheidszorg als thuis, na een uitdrukkelijk advies van de arts om niet te vasten, toch doorgaan met vasten. Soms hebben bejaarde moslims zich toch al met de dood verzoend en willen liever vastend voor hun Schepper verschijnen. Zoals hierboven is duidelijk gemaakt geeft de Koran zelf hiervan echter vrijstelling.

Abdulwahid van Bommel.

Het NIGZ stuurt elk jaar naar belangstellenden formulieren in de meest voorkomende moslimtalen die de vrijwaring van vasten in eigen taal nog eens duidelijk maken. Deze en andere informatie zijn op onderstaand adres te bestellen:

NIGZ
De Bleek 13
3447 GV Woerden,
tel 0348 439819 fax 437666
e-mail [email protected]