PDA

Bekijk Volledige Versie : Column Abdulwahid van Bommel



beheer
30-04-02, 10:13
K O M O P !


Tot vandaag domineren twee stereotiepen veel van alles wat wordt en werd geschreven over tolerantie en intolerantie in de moslimwereld. Moslimstrijders werden eeuwenlang in geschiedenisboeken beschreven als gevaarlijke ruiters die op hun paarden Zuid Europa binnen draafden met in hun ene hand de Koran en in hun andere hand een zwaard. Dit beeld van de moslim heilige strijder wordt door Bernard Lewis vrij laconiek ontmaskerd als hij zegt dat de moslims dus wel een ras van links handige zwaardvechters moeten zijn geweest, want die houden de Koran altijd in hun rechterhand. De linkerhand wordt altijd gereserveerd voor onreine werkjes zoals het reinigen op het toilet en geen moslim zal de gebruiken om er de Koran mee omhoog te houden. Het andere Ė bijna net zo bespottelijke - beeld betreft een interraciaal en interreligieus utopia. Mannen en vrouwen van verschillende overtuiging, culturen en etniciteiten levend in een gouden eeuw van perfecte harmonie met gelijke rechten en kansen, samen werkend aan een vooruit strevende beschaving. Een dergelijke utopia heeft de moslimwereld echter niet gekend, maar wel twee bloeiperioden in het midden oosten en in moslim Spanje, waar de inwerking van religies, culturen en wetenschappelijke arbeid tot een bijzondere dynamiek leidde.

In de moslimwereld bestaat een eeuwen voortdurende polemiek, niet alleen over het goddelijke karakter van de tekst van de Koran - is het een eenmalig door God geschapen tekst of een eeuwig voortdurend bestaande entiteit, net als God zelf? - maar ook over de verhouding tussen God en Mohammed als bron van de tekst van de Koran. De briljante geleerde Fazlur Rahman werd uit Pakistan verbannen en heeft jaren aan de universiteit van Chicago gedoceerd omdat hij durfde veronderstellen dat de Koran evenzeer het woord van God als van Mohammed is. Veel kritische opmerkingen van schrijvers, theologen en andere opiniepaginavullers die graag de islam volledig afgeschaft willen zien, kunnen we al minstens anderhalve eeuw lang als voetnoten terugvinden in allerlei koranstudies.

Wanneer we het historische proces bekijken dat in Europa Renaissance wordt genoemd, sluit het redelijk aan op de werkelijke betekenis van dat woord: wedergeboorte. De oorsprong van de Europese beschaving is Grieks Romeins. Deze antieke wereldbeschouwing verdween gedeeltelijk toen aan het eind van de derde eeuw het Christendom de belangrijkste culturele en ideologische factor werd. Een periode brak aan die door moderne historici als donker en duister wordt bestempeld, gekenmerkt door de afwezigheid van 'rede' en menscentraal denken. Maar vooral door een 'antiwereldvisie' die de nadruk legde op het hiernamaals als toekomst. De middeleeuwen worden gezien als een tijdperk van strijd tussen een christelijk mythologisch wereldbeeld en Grieks Romeinse ideeŽn, waarden en principes.

Toen de moslims naar het zuiden van Europa kwamen, en in Al-Andalus (moslimspanje), SiciliŽ, en Zuid ItaliŽ, ook op intellectueel niveau op de deuren van 'het westen' klopten - uitstekend beschreven door Bernard Lewis in zijn The Muslim Discovery of Europe - ontwaakte het middeleeuwse Europa. Het werd wakker gekust door de moslimprins op het witte paard. De belangrijke en cruciale invloed die dat op de Eurocentrische wereldvisie had, bestond in de kern uit de door de islam aangereikte verzoening tussen geloof en rede. De islamitische wijze van rationaliseren van religie werd na ongeveer een eeuw dankbaar overgenomen in de christelijke visies op wetenschap. Tijdens dit proces herontdekten Europese intellectuelen hun eigen 'roots' zoals die werden doorgegeven en in het Arabisch aangereikt door de moslims. Die wortels zaten namelijk diep in de Griekse filosofie, die gedurende een aantal door moslims gecoŲrdineerde vertaalslagen, door joden, christenen en moslims in Baghdad en Cordoba, via Latijnse vertalingen uit het Arabisch, Europa had bereikt. Dit zorgde voor het ontstaan van de scholastiek, een combinatie van godgeleerdheid en wijsbegeerte die aan de hogescholen tijdens de latere middeleeuwen werd onderwezen, vooral aansluitend op Aristoteles. Cultuurhistorici, en vooral de humanisten onder hen, wijzen zelden of nooit op deze rol van de islam in de Europese renaissance. Wel spreken ze over de reconquista, waarbij Spanje op de Moren (sic!) werd heroverd.

Hoe het ook zij, de Europese cultuurperiode van ongeveer 1350 tot 1600 werd gekarakteriseerd door een meer op de mens en wereld gerichte levenshouding; de mens als maatstaf van alle dingen. Hetzelfde uitgangspunt dat de Grieks Romeinse antieke wereld inspireerde. Daarom is de ideologische expressie die aan de renaissance wordt gegeven humanistisch van aard. Een dergelijke volledige transformatie van God naar mens als centrum van het heelal heeft in de moslimwereld nooit plaatsgevonden. We kunnen in de moslimwereld - of daarbuiten - ontstane ideologieŽn en bewegingen daarom beter met hun oorspronkelijke, vaak Arabische, benaming aanduiden. Nahda komt dan meer in aanmerking voor wat moslimstudenten in de Verenigde Staten en soms ook die in Noord Europa bedoelen.
Nahda komt van een stamwoord zoals vrijwel elk Arabisch woord, en betekent 'rijzen' of 'opkomen'. De substantie die opkomt blijft hetzelfde. Alleen is het nu al voor een bepaalde periode ineffectief, incapabel en niet in staat volgens eigen potentie problemen aan te pakken. Vanwege de Nahda die een groep of individu doormaakt, hervindt die persoon of groep haar eigen efficiency waardoor het in staat wordt gesteld de in potentie aanwezige mogelijkheden te gebruiken. Waar we als moslims en andersdenkenden op mogen hopen, is de elkaars cultuurgrenzen overschrijdende wisselwerking die inderdaad een vrijmoediger omgang met heilige teksten kan opleveren zodat we gezamenlijk uit ons diffuse denken over religie en rede kunnen komen. Zoals dat mijns inziens ooit in Bagdad en Cordoba heeft plaatsgevonden.

Abdulwahid van Bommel

hypocriet
14-05-02, 14:04
Ik begrijp de kop en de samenstelling van de tekst niet helemaal.
1. Waarom luidt de titel "kom op"?
2. Waarom gaat de tekst eerst over stereotype beelden van islam, dan over de koran zelf en sluit het stuk af met de invloed van de islam op de renaissance in Europa?

Ik vind het daarom een onevenwichtig stuk, of heb ik het verkeerd gelezen?