PDA

Bekijk Volledige Versie : Over den groote oorlog die Nederland gemist heeft.



Marsipulami
11-11-02, 13:16
De lugubere erfenis van de Groote Oorlog
Isa Van Dorsselaer

Wie in de Westhoek komt, struikelt er over duizenden bommen uit de Eerste Wereldoorlog. Sinds 1998 heeft het Belgische leger 3.000 gifgasgranaten vernietigd in zijn eigen ontmantelingsinstallatie in Poelkapelle. ,,En de stroom valt niet stil. Er komen er elke dag bij.''

,,Het was een prachtige dag, de zon scheen. Het weinige gras was stralend groen. Onze artillerie zette na de middag een hevige aanval in. We moesten de Fransen in hun loopgraven houden. Toen stopte onze artillerie. We riepen de infanterie terug en openden de gasflessen met een touwtje. Tegen het avondeten dreef het gas langzaam in de richting van de Franse linies. Het was doodstil.''

Zo vertelt een Duitser het relaas van 22 april 1915, de dag waarop het Duitse leger, om klokslag 17 uur, de eerste gifgasaanval uit de geschiedenis inzette. Zijn herinneringen zijn door zijn zoon neergeschreven voor het Flanders Fields Museum in Ieper, om ze niet te laten verloren gaan.

Maar in de winderige vlakte van de Westhoek hebben ze zulke getuigenissen niet nodig om te weten wat de lugubere erfenis van de Groote Oorlog is. Elke week graven wegwerkers Duitse of Britse bommen op die met het grondwater komen bovendrijven, projectielen die hun doel gemist hebben, maar nog even dodelijk zijn als tachtig jaar geleden.

Historici schatten dat er tijdens de oorlogsjaren op de Vlaamse velden 13 miljoen projectielen zijn afgeschoten. Lange tijd dumpte het Belgische leger die explosieve relikwieën in de Golf van Gascogne, voor de mondaine badplaats Biarritz. Maar vandaag gaan de bommen naar Poelkapelle, de plaats waar de dodelijke grijsgroene wolk voor het eerst over de linies dreef. Daar staat sinds 1998 een ontmantelingsinstallatie voor de gifgasgranaten uit de Eerste Wereldoorlog.

,,Wie een granaat vindt, waarschuwt de politie, en die belt Dovo (Dienst voor de Opruiming en Vernietiging van Ontploffingstuigen) '', zegt kapitein Karla Beerens. Een team van militaire ontmijners haalt dan de gevonden granaten op. Beerens staat aan het hoofd van een ander team, dat instaat voor de vernietiging van de granaten in de basis van Poelkapelle.

In een elegante hangar in het bos van Houthulst, een van de slagvelden van weleer, gaan de bommen door een röntgenmachine, die een foto maakt van de 'ingewanden'. Soms zit het gifgas er in vloeibare vorm in, verbonden met het ontstekingsmechanisme. Dat is niet het geval bij nummer 5.958, de granaat die onder het oog van Beerens door de röntgenmachine gaat: het is een exemplaar waarin het gas in een flesje zit, omringd door explosieven.

Met de foto in de hand beslissen de ontmijners hoe ze de granaten vernietigen. De exemplaren met vloeibaar gas belanden in de gifgroene ontmantelingsinstallatie in het hart van het domein, aan het eind van een laan met dumps , waar duizenden wapens op hun einde wachten. ,,We boren eerst een staal, om te weten welk gas het is. Gokken kan niet. Elk gas moet je op een andere manier neutraliseren. En je kunt nooit zeggen: 'Dat type bom betekent dat type gas.' Want we vinden cocktails waarvan in de naslagwerken wordt beweerd dat ze nooit zijn gebruikt.''

Meer dan tachtig jaar na de Eerste Wereldoorlog blijven vooral Britten geheimzinnig doen. ,,Ons team heeft vorig jaar eindelijk mogen grasduinen in de Britse legerarchieven. Duitsland was toeschietelijker. Maar we komen vooral informeel veel te weten van hun ontmijners.''

Als de ontmijners eenmaal het type gas kennen, kunnen ze de granaten ontmantelen: het ontstekingsmechanisme wordt eraf gezaagd, ontsmet en vernietigd. Het gas gieten ze uit in een vaatje. Dat gif ligt opgeslagen, klaar voor de verbrandingsinstallatie op de Antwerpse Linkeroever.

De exemplaren die voorzien zijn van een gifflesje, worden binnenkort massaal vernietigd in een Amerikaanse machine -- de Donovan Blast Chamber . De Amerikanen gebruikten ze voor conventionele wapens, het Belgisch leger heeft ze omgebouwd zodat ze -- vanaf januari -- gifgasgranaten onschadelijk kan maken.

,,Terwijl we een grote, grijsgroene gaswolk zagen vormen, hoorden we de Fransen schreeuwen'', vertelt de Duitse soldaat. ,,Hun geweren en artillerie ratelden als gek. Ik had nog nooit zoveel lawaai gehoord. De kogelregen was onvoorstelbaar. Maar ze hield het gas niet tegen. De wind blies de wolk naar de Franse linies. We hoorden koeien loeien, paarden hinniken. De Fransen bleven maar schieten. Ze zagen niet waar ze mikten. Na een kwartier verminderde het vuur. Na een halfuur hoorden we nog hier en daar een schot. En daarna was alles stil.''

,,De mensen uit de streek zijn ermee opgegroeid'', zegt Karla Beerens. ,,Een boer legt zo'n projectiel voorzichtig opzij en werkt door. Ongelukken hebben we vooral met verzamelaars die zo'n bom leeghalen of er de zaag in zetten.'' Hoe langer de projectielen er liggen, hoe onveiliger ze zijn. ,,Hun toestand gaat achteruit. Sommige kunnen lekken. Maar je moet het gevaar relativeren: ze ontploffen niet zomaar. Er is geen enkele reden om hysterisch weg te lopen. Blijf er gewoon af en haal ons erbij.''

De ontmijners weten dat het risico nooit nul is. ,,Daarom krijgen ze een gevarenpremie.'' Een projectiel dat is afgevuurd, maar niet is ontploft, kan bijvoorbeeld kuren krijgen . ,,Maar het risico is berekend.'' De ontmanteling -- boren en zagen -- gebeurt automatisch: ontmijners zijn er niet bij.

Terwijl de ontmijners de projectielen in en uit de machines halen en het gas neutraliseren, volgt de controlekamer hun doen en laten nauwgezet. Na elke sessie wordt hun beschermende pak weggegooid. Na elke opruiming gaan ze onder de douche en moeten ze een uur rusten. Een medisch team staat stand-by en houdt de militairen strak in de gaten. ,,Twee keer per dag worden ze gewogen en wordt hun bloeddruk en hartslag gemeten.''

In 1998 vielen vier doden bij het verplaatsen van munitie. Maar dat zijn de enige slachtoffers tot nu toe. ,,Het gebeurt wel dat iemand naar buiten holt om zijn pak uit te trekken omdat er gas gemorst is. Maar er is altijd tegengif bij de hand.'' Voor de omgeving is er een noodplan ,,voor het weinig waarschijnlijke geval dat het toch fout loopt.'' Politie, brandweer, civiele bescherming en ziekenhuizen zijn gebrieft over evacuatie en behandeling.

Beerens relativeert het gevaar, voor zichzelf, voor de omgeving, voor de toevallige vinder. Maar ze laat er geen twijfel over bestaan dat de gassen met de jaren niet onschuldiger zijn geworden. ,,Kijk naar de staat van dit gebouw. De bedieningsknoppen zijn aangevreten, het metaal -- het sterkste dat er is, zeiden ze -- roest in ijltempo. Dit is agressief spul.''

,,Na een tijdje trok de wolk op. Alle diertjes waren uit hun hol gekropen om te sterven. Dode konijnen, dode mollen, ratten en muizen. De Franse loopgraven waren leeg, maar enkele honderden meters verder lag het landschap bezaaid met lijken. Mannen die naar hun gezicht hadden geklauwd, naar hun keel hadden gegrepen om te ademen. Sommigen hadden zichzelf een kogel door het hoofd gejaagd. De paarden in hun stallen, koeien, kippen, alles, alles was dood. Zelfs de insecten. We gingen terug en vroegen ons af wat we gedaan hadden.''

Toen Dovo in 1998 begon, lag er een erfenis van 27.000 bommen en granaten uit de Eerste Wereldoorlog. Sindsdien zijn er nog 5.000 bij gekomen. 10.000 van die granaten hebben de ontmijners ondertussen vernietigd -- 7.000 gewone en 3.000 gifgasbommen. Tweeduizend gifgasbommen zijn al door de röntgenmachine gegaan en wachten in hun dumps op ontmanteling.

Maar het wegwerken van de erfenis -- nu nog 20.000 bommen -- blijkt een werk van lange adem. ,,En de stroom valt niet stil.'' Elk jaar komt er 300 ton bij. Dovo schuimt niet systematisch velden af met een metaaldetector. ,,Alleen als in korte tijd op één plaats opvallend veel vondsten zijn, vegen we de omgeving systematisch schoon. Als we echt meter na meter het front willen afgaan, hebben we veel meer mensen en middelen nodig.''

,,Als ze zeggen dat er nog 20.000 gifgasbommen liggen in Poelkapelle, is dat overdreven. Van de granaten die we al vernietigd hebben, was maar ongeveer de helft gevuld met gifgas. De rest waren conventionele bommen.'' Die worden elke dag opgeblazen, van april tot oktober -- ,,nu is het te nat, de schok draagt te ver'' -- om halftwaalf en om vier uur. ,,Zo weten de buren dat de knal normaal is.''

Beerens heeft het niet begrepen op het CD&V-Kamerlid Yves Leterme, die vorige week kritiek had op het ,,lage rendement'' van de installatie. Poelkapelle heeft nog geen enkel jaar de geplande 1.500 vernietigde gifgasbommen gehaald, zegt Leterme. ,,Alleen door een hoger rendement kan de berg slinken. Tot dan rust een lugubere hypotheek op de Westhoek.''

Er zijn een hoop omstandigheden die de werking vertraagd hebben, zegt Beerens. De doorlichting van de granaten is er een van. ,,Al hebben we nu een tweede, snellere röntgenmachine, waardoor we 12.000 in plaats van 6.000 projectielen per jaar kunnen bestralen.'' Ook de identificatie van de cocktails is heel tijdrovend. ,,Maar vanaf volgend jaar kunnen we bestralen met neutronen. Dan kunnen we aan de hand van de atoomstructuur het gas identificeren. Dat is tijdwinst.''

,,We beseften niet dat het onderhoud van gebouw en machines zoveel tijd in beslag neemt. We draaien vier dagen en maken één dag schoon. Elke week ontsmetten we alles. Als bedrijven hier herstellingen komen doen, hebben we daarna een week nodig om alles te ontsmetten. Critici vragen ons soms waarom we geen ploegensysteem hebben. Het leger kan dat zomaar niet organiseren. Want dan moeten er nachtpremies komen. En veel meer personeelsleden dan de 18 mensen die hier nu werken. Denk je dat we Suzanne van Interlabor kunnen bellen voor werkstudenten? 'Wijs gewoon meer soldaten aan', horen we dan. 'Dit is toch het leger?' Soldaten doen toch wat hen gezegd wordt?' Komaan zeg, dat is toch niet meer van deze tijd?''

©Copyright De Standaard

Marsipulami
11-11-02, 14:44
Geplaatst door J.M.T.
Marsipulami,

Ja, heel "luguber".

Maar wat wil je met deze plaatsing zeggen?

Het hoeft toch niet altijd over criminele Marokkanen te gaan zeker ? Ik wil ook wel eens wat anders. Als het regent worden Marokkanen ook nat. Dus over het weer mag op dit forum ook wel eens gepraat worden ook al bestaan er geen Marokkaanse regendruppels.

De VS zitten de wereld te mobiliseren om het gifgas in Irak weg te halen en er is niemand die de Belgen wil helpen om van hun gifgas af te geraken :p

Dutchguy
11-11-02, 14:50
Geplaatst door Marsipulami


Het hoeft toch niet altijd over criminele Marokkanen te gaan zeker ? Ik wil ook wel eens wat anders. Als het regent worden Marokkanen ook nat. Dus over het weer mag op dit forum ook wel eens gepraat worden ook al bestaan er geen Marokkaanse regendruppels.

De VS zitten de wereld te mobiliseren om het gifgas in Irak weg te halen en er is niemand die de Belgen wil helpen om van hun gifgas af te geraken :p

Hmmm, ik heb best vertrouwen erin dat de Belgen zelf dit klusje kunnen klaren. Kost alleen veel geld maar ik denk dat ze expertise toch wel hebben.

Zweeft nu toch ook een Belgische astronaut in de ruimte? Dus de Belgen hebben best verstand van techniek lijkt me. Alhoewel ik verhalen gehoord heb dat ze'm angstvallig van de knopjes weg proberen te houden. ;)

ZwYgStErr
11-11-02, 15:00
Geplaatst door J.M.T.
Marsipulami,

Ja, heel "luguber".

Maar wat wil je met deze plaatsing zeggen?

Ik vind het nogal luguber dat hij de tijd en de moeite neemt om zo een verhaal te schrijven...heb het niet gelezen...

Marsipulami
11-11-02, 15:01
Geplaatst door Dutchguy


Hmmm, ik heb best vertrouwen erin dat de Belgen zelf dit klusje kunnen klaren. Kost alleen veel geld maar ik denk dat ze expertise toch wel hebben.

Zweeft nu toch ook een Belgische astronaut in de ruimte? Dus de Belgen hebben best verstand van techniek lijkt me. Alhoewel ik verhalen gehoord heb dat ze'm angstvallig van de knopjes weg proberen te houden. ;)

:D Hey, hey, een beetje respect voor onzen Frank. :belgie:

Marsipulami
11-11-02, 15:02
Geplaatst door ZwYgStErr


Ik vind het nogal luguber dat hij de tijd en de moeite neemt om zo een verhaal te schrijven...heb het niet gelezen...

Haha, duidelijk niet. Toch bedankt voor het compliment :p

ZwYgStErr
11-11-02, 15:12
Geplaatst door Marsipulami


Haha, duidelijk niet. Toch bedankt voor het compliment :p

Het was geen compliment... :maf: , maar ik zal zeker nog 'es de moeite nemen om jouw verhaal te lezen.... :zwaai:

Dutchguy
11-11-02, 16:06
Geplaatst door Marsipulami


:D Hey, hey, een beetje respect voor onzen Frank. :belgie:

Oh maar ik heb best respect voor 'Space-Franksken..... als hij maar van de knoppies afblijft!!! :fpiraat: ;)

Mark
11-11-02, 20:11
Onmiddelijke wapeninspecties in Belgie!!!

Ze hebben gifgaswapens!!!!!!!!!!

:fplet:

rja
11-11-02, 20:44
Geplaatst door Mark
Onmiddelijke wapeninspecties in Belgie!!!

Ze hebben gifgaswapens!!!!!!!!!!

:fplet:
En ook gelijk de paleizen van Koning Albert doorzoeken, misschien ligt daar ook wel wat. :fucyc: